Ερμηνεύοντας τις ζωγραφιές των παιδιών μας

Κάθε φορά που μπαίνω σε ένα σπίτι με παιδιά πιάνω τον εαυτό μου να χαζεύω αρκετή ώρα τις ζωγραφιές τους που βρίσκονται διάσπαρτα κολλημένες παντού. Στο ψυγείο, στον τοίχο, πάνω στα καλοριφέρ. Αυτή είναι μια κοινή εικόνα για όσους έχουν παιδιά. Επιστρέφεις από τη δουλειά και το μικρό σου τρέχει στην αγκαλιά σου για να σου δείξει το νέο του δημιούργημα. Ένα δέντρο με ένα σπίτι, ή ένα πειρατικό καράβι, τουλάχιστον αυτό υποστηρίζει πεισματικά ότι έχει ζωγραφίσει. Αλλά αν πάμε ακόμα πιο πίσω, τότε που το παιδί δεν μπορούσε να αρθρώσει δομημένο λόγο, η ζωγραφική αποτελούσε πάντα ένα μέσο έκφρασης των συναισθημάτων του. Τα χρώματα, τα σχήματα, η έκταση της ζωγραφιάς είναι μερικά μόνο από τα στοιχεία που αν συνυπολογίσουμε μπορούμε να συμπεράνουμε την ψυχική κατάσταση του παιδιού μας την ώρα που ζωγραφίζει.

Στις μέρες μας, χρησιμοποιούμε τα αναπτυξιακά ορόσημα προκειμένου να έχουμε ένα μπούσουλα για το τι θα πρέπει να περιμένουμε από τις ζωγραφιές του παιδιού μας σε κάθε ηλικία. Οι παιδικές ζωγραφιές ή αλλιώς τα ιχνογραφήματα, αποτελούν για την επιστήμη της ψυχολογίας από τα πιο σημαντικά μέσα διερεύνησης της προσωπικότητας, των συναισθημάτων, αλλά και της εν γένει ψυχολογικής τους κατάστασης. Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι μέχρι την ηλικία των δύο ετών οι ζωγραφιές των παιδιών αποτελούνται κυρίως από μουντζούρες και η ερμηνεία τους θα πρέπει να αποφεύγεται καθώς στο μεγαλύτερο ποσοστό αποτελούν απλά την έκφραση της κατάκτησης της κινητικότητας τους. Μια καλή ένδειξη για να ξεκινήσουμε να παίρνουμε περισσότερο «στα σοβαρά» τις παιδικές ζωγραφιές είναι όταν σε αυτές παρατηρήσουμε την ύπαρξη κύκλων.

Αναφορικά με τα χρώματα, μπορούμε να πούμε ενδεικτικά ότι μια παλέτα πέντε χρωμάτων είναι άκρως ικανοποιητική. Τα χρώματα πιστεύεται ότι αντιπροσωπεύουν τα συναισθήματα που βιώνουν τα παιδιά. Κατά συνέπεια όσο περισσότερα χρώματα βλέπουμε στα δημιουργήματά τους, τόσο πιο πλούσια είναι και τα συναισθήματα που βιώνουν. Κατά την νηπιακή ηλικία, η προσοχή μας πρέπει να εστιαστεί στα παιδιά εκείνα που παρότι έχουν τη δυνατότητα συνεχίζουν να επιλέγουν 1-2 χρώματα για να αποτυπώσουν τις ζωγραφιές τους. Κάτι τέτοιο μπορεί να υποδηλώνει ότι το παιδί πιθανόν να περνάει μια δύσκολη περίοδο στο σπίτι. Η ένταση των χρωμάτων είναι επίσης σημαντική. Τα μουντά χρώματα έχουν στοχοποιηθεί αρκετές φορές ως δείκτες αρνητικής διάθεσης του παιδιού.

Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει συνοπτικά την ερμηνεία ορισμένων ευρέως χρησιμοποιούμενων χρωμάτων στις παιδικές ζωγραφιές:

Χρώμα

Ερμηνεία

Κόκκινο

Ζωντάνια, ενέργεια & φιλοδοξία

Κίτρινο

Δυναμισμός, διαίσθηση & εξωστρέφεια

πράσινο

Ελπίδα, γαλήνη & ισορροπία

Μπλε

Ηρεμία

Μωβ

Θλίψη, ανησυχία & ζήλια

Καφέ

Προσγειωμένο παιδί

Μαύρο

Πολυδιάστατη προσωπικότητα, φόβος, άγχος & επιφυλακτικότητα

 

Ακόμα και αν το παιδί μας χρησιμοποιεί επιτυχώς μια πλούσια χρωματική παλέτα, η επιλογή του ορισμένες φορές να κάνει κατάχρηση ενός συγκεκριμένου χρώματος μπορεί να είναι ενδεικτική των συναισθημάτων του. Για παράδειγμα σε μια ζωγραφιά που κυριαρχεί το κόκκινο, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι το παιδί αυτό είναι θυμωμένο, εκνευρισμένο και πιθανώς έχει επιθετικές διαθέσεις. Η υπερβολική χρήση του μαύρου από την άλλη, είναι ενδεικτική αισθητών όπως η θλίψη και η απόγνωση.

Από την ηλικία των 4 ως και τα 7 έτη, οι ζωγραφιές των παιδιών παγκοσμίως περιλαμβάνουν ανθρωπόμορφες φιγούρες, δέντρα αλλά και σπίτια. Ας μιλήσουμε λίγο για κάθε ένα από αυτά και την πιθανή τους ερμηνεία. Ας ξεκινήσουμε αναφέροντας ότι σημασία δεν έχει μόνο η ζωγραφιά, αλλά και η θέση στο χαρτί που επιλέγει το παιδί να ζωγραφίσει. Έτσι, αν για παράδειγμα ένα παιδί ζωγραφίσει ένα ανθρωπάκι πολύ μικρό που δεν καλύπτει μεγάλη επιφάνεια του χαρτιού, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι πιθανώς πρόκειται για ένα παιδί με χαμηλή αυτοεκτίμηση. Αν πάλι η έκταση της παράστασης καταλαμβάνει πάνω από τη μισή σελίδα τότε πρόκειται για ένα αρκετά εξωστρεφές παιδί, γεμάτο αυτοπεποίθηση.

Στις ανθρωπόμορφες φιγούρες καλό θα ήταν να προσέχουμε και τις λεπτομέρειες που επιλέγουν τα παιδιά. Ένας άντρας που είναι πολύ μεγαλύτερος σε μέγεθος από ένα παιδί ζωγραφισμένο δίπλα του μπορεί να υποδηλώνει φόβο του παιδιού για την πατρική φιγούρα. Αντίστοιχα, μια γυναικεία φιγούρα με μεγάλα χέρια και χαμόγελο μπορεί να αντικατοπτρίζει την στοργική αγκαλιά της μαμάς. Πολλές φορές τέτοιου είδους ζωγραφιές έχουν βοηθήσει τους ειδικούς σε διάφορες υποθέσεις παιδικής κακοποίησης.

Ας περάσουμε τώρα στα δέντρα, όπου πρέπει να δώσουμε βάση στον κορμό στις ρίζες αλλά και στη θέση της ζωγραφιάς επάνω στο χαρτί. Ένα δέντρο με λεπτό κορμό υποδηλώνει ένα παιδί με ανασφάλειες που νιώθει αδύναμο και δεν πιστεύει στον εαυτό του. Από την άλλη, ένα δέντρο με χοντρό κορμό δείχνει ένα παιδί με εξαιρετική αυτοπεποίθηση. Οι ρίζες, είναι ενδεικτικές της αντίληψης που έχει το παιδί σχετικά με το δέσιμο που έχει αναπτύξει με την οικογένειά του. Ένα δέντρο χωρίς ρίζες συμβολίζει τη μητρική φιγούρα που ενώ δίνει φροντίδα στο παιδί της πιθανόν να απουσιάζει πολύ από το σπίτι, ενώ ένα δέντρο με πολλές ρίζες δείχνει βαθύ δέσιμο με το οικογενειακό περιβάλλον. Ένα δέντρο που δεσπόζει στην μέση του χαρτιού μας δίνει την εικόνα ενός παιδιού που μάλλον είναι το επίκεντρο της προσοχής στο σπίτι.

Τέλος, τα σπιτάκια μπορούν επίσης να μας βοηθήσουν να βγάλουμε συμπεράσματα. Ένα σπίτι μεγάλο και ευρύχωρο μας δίνει την αίσθηση ενός εξωστρεφούς παιδιού, γεμάτο αγάπη και θετικά συναισθήματα ενώ ένα σχετικά μικρό σπίτι, υποδηλώνει ένα εσωστρεφές, ντροπαλό παιδί πιθανώς κλεισμένο στα οικογενειακά του όρια. Άλλες ενδείξεις παιδιού που μάλλον είναι εγκλωβισμένο στα οικογενειακά όρια είναι η ύπαρξη κάγκελων στα παράθυρα ή οι ασφαλισμένες πόρτες. Αν το παιδί επιλέξει να σχεδιάσει καμινάδα στη σκεπή του σπιτιού η οποία βγάζει καπνό τότε έχουμε ένδειξη μιας αποτελεσματικής ενδοοικογενειακής επικοινωνίας, ενώ αν έχουμε απουσία καπνού τότε συμπεραίνουμε ότι υπάρχει μάλλον κάποιο συναισθηματικό κενό ανάμεσα στο παιδί και τους γονείς του.

Κλείνοντας, καλό θα ήταν να έχετε στο μυαλό σας ότι η ερμηνεία της παιδικής ζωγραφιάς πρέπει να γίνεται με μέτρο και τα συμπεράσματα που εξάγουμε να γίνονται με σύνεση. Καλό θα ήταν να χρησιμοποιείτε τις παιδικές ζωγραφιές μόνο σαν ένα μέσο να παρακολουθείτε τα συναισθήματα του παιδιού σας και αν κάτι σας ανησυχήσει ή σας ευχαριστήσει ιδιαίτερα να το συζητήσετε με το ίδιο το παιδί. Αυτός άλλωστε είναι και ο λόγος για να ερμηνεύουμε τις παιδικές ζωγραφιές, να εντοπίσουμε και να επιλύσουμε έγκαιρα τυχόν δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίζει το παιδί μας.